معرفت جهان بين

 
جناب حجة الاسلام سيد محسن دعائى فرمود:

در ايامى كه مرحوم جد ما حجة الاسلام حاج سيد محمد چاووش در اصفهان به درس مشغول بود، روزى سخت نگران حال پدر و مادرش مى شود. چيزى نمى گذرد مرحوم آية الله آقاى حاج شيخ حسنعلى اصفهانى رحمت الله عليه وارد بر او شده و مى پرسد: سيد محمد از چه ناراحتى ؟
سيد محمد مى گويد: از پدر و مادرم خبر ندارم ! و كسى نيز خبرى از سلامتى آنان برايم نياورده است .
مرحوم حاج شيخ حسنعلى رحمت الله عليه مى گويد: پا شو اين كار - كارى شبيه به چاى درست كردن ، يا امثال آن - را بكن !
و سپس در مقابل چشمان حيرت زده مرحوم سيد محمد دست خود را حركت داده و سه حبه قند را به سيد محمد نشان مى دهد و مى گويد: پدر و مادرت حالشان بسيار خوب است ، كنار هم نشسته و قصد چاى خوردن دارند. اين سه حبه قند نيز از همان قندهاى شكسته شده توسط مادرت است !؟

مرحوم جد ما آقاى حاج سيد محمد با كمال تعجب مى بيند كه نحوه شكسته شدن قندها، درست به گونه اى است كه مادرش به آن گونه قندها را مى شكسته است ، پس تسكين يافته و پس از رفتن مرحوم حاج شيخ حسنعلى اصفهانى زمان واقعه را دقيقا يادداشت مى كند، چندى بعد او به زارچ يزد، زادگاه خويش باز مى گردد و از والدينش پيرامون داستان گم شدن چند حبه قند در روز واقعه مى پرسد. پدرش مى گويد: من در آن روز كاملا يادم هست كه سه حبه قند كنار استكان چاى گذارده بودم ، ولى ناگهان ناپديد شد!؟ ⁽²⁾

پاورقی

1- مولوى .
2- اگر تفقه در دين ، گاه با هجرت از شهر و ديار به مركزيت دانش دين ملازم است :
قرآن كريم : ... فلولا نفر من كل فرقه منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون
خدا در قرآن مى فرمايد: (( چرا از هر گروهى طايفه اى براى آگاهى از معارف و احكام دين اسلام بروز نمى كنند تا به هنگام بازگشت به سوى قوم آنها را انذار نمايند تا از مخالفت فرمان خداوند بترسند و خوددارى كنند. )) (سوره توبه ، آيه 122.)
و اگر برترين عبادات ، تفقه در دين است :
قال النبى (صلى الله عليه و آله و سلم): خير العبادة الفقه .
پيامبر عظيم الشاءن اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم) مى فرمايد: (( فقه بهترين عبادت است . )) (كنزالعمال ، خ 28755)
و اگر فقيهان مهاجر، دشمن ترين افراد نسبت به شيطان اند:
قال النبى (صلى الله عليه و آله و سلم): ما من شى ء اقطع لظهر ابليس من عالم يخرج فى قبيلة .
پيامبر عظيم الشاءن اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم) مى فرمايد: (( خروج عالم در قبيله اى جهت تبليغ كمرشكننده ترين امر براى ابليس ‍ است . )) (كنزالعمال ، خ 28755.)
و اگر فقيهان و فقه طلبان سربازان امام زمان (عليه السلام) هستند؛ و اگر هر فرمانده اى نسبت به سربازان خويش ، توجه ويژه دارد، پس بايد طلاب علوم دينى و فقيهان فقه شيعه را كسانى دانست كه همه حركات و سكناتشان مورد توجه امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشريف بوده و او براى رفع گرفتاريهايشان ، توجه خاص دارد.

حافظ
اشارات :
1. تصدى هر منطقه از مناطق شيعه توسط صحابى خاص امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشريف جهت رفع مشكلات شيعيان و بخصوص ‍ طلاب فقه شيعى .
2. حساسيت ويژه مقام عصمت و رهبرى شيعه نسبت به حالات و كيفيات روحى روحانيون طلاب دين .
3. امكان تصرف و قدرت تكوينى بر حقايق جهان از سوى فقيهان عارف ، چه رسد به مقام ولايت و عصمت (عليه السلام).
4. حضور تمام وقايع شخصى و اجتماعى در برابر صالحان مقام فقاهت دينى .
5. امكان بروز اسرار فقيهان عارف براى رفع بحران ها و مشكلات روحانيون فقه دينى و متدينان عامى آن
6. تواضع فقيهان دينى در رفع بحران ها با خود آمدن آنان و نه احضار كردنشان

حافظ
7. لزوم توجه دائم و تيزهوشانه به حوادث ريز و درشت در اطراف خويش ، جهت يافت رمزها و اسرار.

قرآن كريم:

قَدْ اَفْلَـحَ مَنْ زَكّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّاها

هر كس جان خود را [از گناهان و بدى‏ها [پاك كند،

 رستگار خواهد شد و هر كس آلوده‏اش كند، از

زيانكاران است.

سوره شمس، آيه 9 و 10 .

امام باقر عليه‏السلام :

كانَ اَبى زَيْنُ الْعابِدينَ عليه‏السلام اِذا نَظَرَ اِلَى

الشَّبابِ الَّذينَ يَطْـلُبونَ الْعِلْمَ اَدْناهُمْ اِلَيْهِ وَ قالَ :

مَرحَبا بِكُمْ اَ نْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ وَ يوشِكُ اِذْ اَ نْتُمْ

صِغارُ قَوْمٍ اَنْ تَـكونوا كِبارَ آخَرينَ

پدرم [امام] زين‏العابدين عليه‏السلام ، هر گاه به جوانانى

 كه دانش مى‏اندوختند ، مى‏نگريست ، آنان را به خود

نزديك مى‏كرد و مى‏فرمود : آفرين بر شما كه امانت‏هاى

[مردم براى آموختن [دانشيد و به‏زودى شما كم‏سالان

جامعه ، بزرگان جامعه‏اى ديگر مى‏شويد .

الدر النظيم فى مناقب الائمة اللهاميم ، ص 587 .

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

مَنْ وَلىَ مِنْ اُمورِ الْمُسْلِمينَ شَيْئا فَحَسُنَتْ سيرَتُهُ رُزِقَ

 الْهَيْبَةَ فى قُلوبِهِمْ... وَ اِذا عَدَلَ فيهِمْ مُدَّ فى عُمُرِهِ

هر كس اداره بخشى از امور مسلمانان را بر عهده

بگيرد و رفتارش خوب باشد، در دل‏هاى آنان هيبت

مى‏يابد... و اگر در ميان آنان به عدالت رفتار كند،

عمرش افزون مى‏گردد.

ذيل تاريخ بغداد ، ج 2، ص 136، ح 419 .

صديقه

 
زيرا او هرگز در زندگي جز راست نگفت و

 هر آنچه پدر بزرگوارش فرمود، تصديق كرد.

دعاى آن حضرت براى درخواست خير ونيكى

اولئك يسارعون فى الخيرات و هم لها سابقون ⁽¹⁾ .
چـنـيـن بـنـدگـانـى (ايـمـان آورنـدگـان بـه خـدا) بـه تعجيل مى كنند و اينان هستند كه به كارهاى نيكو سبقت مى جويند.
اللهم انى استخيرك بعلمك فصل على محمد و اله و اقض لى بالخيرة ⁽²⁾ .
بـار خـدايـا من به داناييت كه به همه چيز آگاهى از تو خير و نيكى درخواست مى نمايم ، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و خير و نيكى را برايم مقدر فرما.
و اختم لنا بالتى هى احمد عاقبة و اكرم مصيرا انك تفيد الكريمة ، و تعطى الجسيمة و تفعل ما تريد و انت على كل شى قدير⁽³⁾ .
و كـار ما را به راهى كه پايانش پسنديده تر، و مرجع و بازگشتش گرامى تر است به پايان رسان ، زيرا تو چيز نيكو عطا مى كنى و نعمت بزرگ مى بخشى و آنچه مى خواهى بجا آورى و تو به هر چيز توانايى .
خير و نيكى
زيـد فرزند دلاور امام سجاد (عليه السلام ) گفت از پدرم پرسيدم ، چرا پيامبر اسلام (ص ) در شـب مـعراج در مورد تخفيف نماز ( از پنجاه نماز به پنج نماز) از خداوند تقاضا نـكـرد، تـا ايـنـكـه حـضـرت مـوسـى (عليه السلام ) از پيامبر اسلام (ص ) خواست كه اين تقاضا را بكند، آنگاه پيامبر(ص ) از خداوند تقاضاى تخفيف نماز كرد؟ امام سجاد(ع ) در پـاسـخ فرمود: پسرم رسول خدا(ص ) بعد از آنكه خداوند امرى كرد چيزى از خدا نمى پرسد ( در نهايت تسليم محض امر خدا است ) ولى چون حضرت موسى (عليه السلام ) از آن حضرت خواست تا تقاضاى تخفيف نماز از خدا كند، پيامبر اسلام (ص ) روا ندانست كـه تـقـاضـا و شـفـاعـت موسى (ع ) را در مورد امت اسلام رد كند و همان تقاضا را از درگاه خداوند نمود و خداوند پنجاه نماز را به نمازهاى پنج گانه (شبانه روز) تخفيف داد.
زيـد گـويـد: بـه پـدرم عرض كردم : چرا در مورد پنج نماز تقاضاى تخفيف نكرد با اينكه حضرت موسى (عليه السلام ) تخفيف در مورد نماز پنجگانه را نيز از پيامبر(ص ) خـواسـتـه بـود؟ امام سجاد (عليه السلام ) فرمود: پيامبر(ص ) از خداوند خواست كـه هـمـان پـاداش انـجـام پـنـجـاه نـماز به انجام دهنده پنج نماز بدهد و خدواند مى خواست پـيـامبر (ص ) را اجابت فرمايد، چنانكه در قرآن مى فرمايد: من جاء بالحسنة فله عشر امثالها⁽⁴⁾ ، كسى كه يك كار نيك انجام دهد براى او ده برابر آن پاداش هست .
آيـا تـوجـه نـدارى كـه وقـتـى پـيـامـبـر (ص ) از مـعـراج بـه زمـيـن بـازگـشـت ، جـبـرئيل بر او وارد شد و عرض كرد: خداوند متعال بر تو سلام مى رساند و مى فرمايد: نمازهاى پنج گانه به جاى نمازهاى پنجاه گانه و نيز در آيه 29 سوره ق مى فرمايد: ما يبدل القول لدى و ما انا بظلام للعبيد. سخن من تغيير پذير نيست ، و من هرگز به بندگان ستم نمى كنم ⁽⁵⁾

عوامل تقرب‎

قرآن براي تقرب به كمال مطلق و بهره‌مندي از آن عوامل چندي را‏‎ ‎بر ‏مي‌شمارد كه انسان مي‌تواند با استفاده از آنها خود را به كمال مطلق ‏نزديك سازد‎ ‎و به سخني خود را متأله و رباني نمايد و از درجات ربانيون و ‏متالهين برخوردار گردد‎. ‎

متألّه و رباني در اصطلاح قرآني انسان‌هايي هستند كه با بهره‌مندي از‏‎ ‎آموزه‌هاي قرآن و ديگر آموزه‌هاي وحياني و الهي مانند دستورهاي پيامبران ‏و امامان‎ ‎‏(ع) ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي سرشته در نهاد و ذات خويش را ‏كه در قرآن ازآن به نام‎ ‎اسماء ياد شده است، به فعليت درآورند و خود را به ‏شكل خدا و صورت او درآورند. اين‎ ‎همان معنايي است كه در برخي روايات ‏از آن به: خلق الانسان علي صورته، بيان شده است؛ ‏‎ ‎به اين معنا كه ‏خداوند انسان را به صورت اسماء خويش آفريد و اين امكان را به وي‎ ‎داد ‏كه با استفاده از ظرفيت اسمايي كه به صورت تعليمي به وي داده شده ‏به شكل خدا و‎ ‎به صورت وي تجلي كند و به عنوان خليفه خدا در قرارگاه ‏زمين عمل كند‎. ‎

اين مطلب به ويژه زماني تاكيد مي‌شود كه خليفه مي‌بايست با ‏‏"مستخلفٌ عنه" و كسي‎ ‎كه جانشين وي شده در بيشتر اموري كه مرتبط ‏به استخلاف و خليفه‌گري است مشترك باشد‏‎. ‎‏ از اين رو تنها كساني ‏خليفه‌ي الهي در قرارگاه زمين خواهند بود كه انسان كامل باشند و‏‎ ‎همه ‏اسماي الهي تعليمي را به فعليت درآورده باشند‏‎. ‎

بر اين اساس كساني كه انسان كامل نيستند و به حكم خلافت در زمين ‏عمل مي‌كنند‎ ‎غاصب حكومت خواهند بود و خلافت ايشان باطل و ناروا ‏است‎. ‎

پس اين انسان متألّه و كامل رباني است كه به جهت تقرب به خدا از ‏خلافت الهي‎ ‎بهره‌مند مي‌شود. براي دستيابي به اين مقام انسان ‏مي‌بايست خود را در مسيري قرار‏‎ ‎دهد كه آموزه‌هاي وحياني آسماني آن ‏را بيان كرده است. از اين رو قرآن از جمله عوامل‎ ‎مهم تقرب را ايمان ‏برمي‌شمارد كه به معناي شناخت درست به همه واقعيت‌ها و عمل به‎ ‎همه آموزه‌هاي وحياني است. (انفال آيه 4 و توبه آيه 20 و آيات ديگر). ‏

در حقيقت پيروي از آيات الهي و آموزه‌هاي وحياني و عمل به آن، مهم‌ترين ‏عامل‎ ‎تقرب به خدا و متاله و رباني شدن است (اعراف آيه 175 و 176). ‏‎ ‎

آدمي به سوي كمال گرايش ذاتي دارد و در جست‌وجوي آن‏‎ ‎از جان مايه ‏مي‌گذارد؛ هر چند كه در بيشتر موارد در مصاديق كمالي به خطا و اشتباه‏‎ ‎مي‌رود ولي اين بدان معناست كه كمال‌جويي، ريشه در فطرت و غرايز ‏انساني دارد. هر‎ ‎انساني مي‌كوشد تا از نقص و كاستي در درون و برون ‏خويش بكاهد و به سوي كمال و‏‎ ‎زيبايي برود.

اگر به آيات قرآني كه به عوامل مهم تقرب و متاله شدن اشاره مي‌كند ‏توجه شود، ‎ ‎اين نكته به خوبي و روشني قابل درك است كه مهم‌ترين و ‏اصلي‌ترين عامل، همين ايمان‎ ‎واقعي و حقيقي است كه در آيه 4 سوره ‏انفال بيان شده است. بنابر اين ديگر عوامل بيان‎ ‎شده در آيات ديگر به ‏معناي بيان مصاديق آن است كه عبارتند از: ‏

- تقوا (آل عمران آيه‎ 15 ‎و مائده آيه 27)، ‏

- توجه به قيامت (مزمل آيه 17 و 19)، ‏

- جلب رضايت خدا (آل عمران‎ ‎آيه 162 و 153)، ‏

- خوف از خدا و بيم از آينده و خشم او (اسراء آيه 57)، ‏

- عقيده به حق‎ ‎‏(فاطر آيه 10)، ‏

- علم و آگاهي به حقانيت كه از آن به علم رشدي ياد مي‌شود (مجادله آي ‏‎11‎‏)‏

- نماز (انفال آيه 3 و 4)، ‏

- قرآن و تذكارهاي آن (انسان آيه 29) ‏

- سجده (علق آيه ‏‎19‎‏)، ‏

- عبوديت و پرستش خداي يگانه (هود آيه 61)،

شيعه در قرن سوم هجرى

با شروع قرن سوم , شيعه نفس تازه اى كشيد و سبب آن اولا اين بود كه كتب فلسفى وعلمى بسيارى از زبان يونانى و سريانى و غير آنها بزبان عربى ترجمه شد و مردم بتعليم علوم عقلى و استدلالى هجوم آوردند علاوه بر آن مأ مون خليفه عباسى (195-218) معتزلى مذهب باستدلال عقلى در مذهب علاقمند بود و در نتيجه بتكلم استدلالى دراديان و مذاهب رواج تام و آزادى كامل داده بود و علماء و متكلمين شيعه از آزادى استفاده كرده در فعاليت علمى و در تبليغ مذهب اهل بيت فرو گذارى نميكردند (1) و ثانيا مأ مون عباسى باقتضاى سياست خود بامام هشتم شيعه اماميه ولايت عهد داده بود و در اثر آن علويين و دوستان اهل بيت تا اندازه اى از تعرض اولياء دولت مصون بوده و كم و بيش از آزادى بهره مند بودند ولى بازديرى نگذشت كه دم برنده شمشير بسوى شيعه برگشت و شيوه فراموش شده گذشتگان بسراغ شان آمد خاصه در زمان متوكل عباسى 232-247 هجرى كه مخصوصا با على و شيعيان وى دشمنى خاصى داشت و هم بامر وى بود كه مزار امام سوم شيعه اماميه را در كربلا با خاك يكسان كردند (2)

پاورقی

1 - تواريخ .
2 - ابى الفداء و تواريخ ديگر .

حضرت فاطمه (س):

از دنیای شما محبت سه چیز در دلم نهاده شده،

تلاوت قرآن،

 نگاه به چهره رسول خدا

 و انفاق در راه خدا

امام على عليه‏السلام  

الدُّعاءُ تُرْسُ المُؤمِنِ